Uvimbe chini ya taya unapokula

Kwa nini hutokea

Mate hutengenezwa na jozi tatu za tezi kubwa: tezi za parotidi mbele ya masikio, tezi za chini ya taya (submandibular), na tezi za chini ya ulimi (sublingual). Kila moja hupeleka mate mdomoni kupitia mrija mwembamba. Unapokula, tezi huchochewa kutengeneza mate zaidi. Mrija ukiwa umeziba, mate hurudi nyuma na tezi huvimba.

Chanzo cha kawaida zaidi ni jiwe, linalotokana na madini yaliyomo kwenye mate. Mawe mengi hutokea kwenye tezi ya chini ya taya, kwa sababu mate yake ni mazito zaidi na mrija wake mrefu huelekea juu hadi tundu lake chini ya ulimi. Kwenye tezi ya parotidi, mrija uliobana ni chanzo cha mara kwa mara. Vizibo vya kamasi na kuvimba kwa tezi pia vinaweza kuzuia mtiririko.

Dalili nyingine

Baadhi ya watu huhisi ladha ya chumvi au ya mchanga, au wanaweza kupapasa kitu kidogo kigumu chini ya ulimi. Uvimbe unaweza kuja na kuondoka kwa miezi kabla haujawa tatizo.

Mate yakiendelea kunaswa, tezi inaweza kupata maambukizi. Hapo huvimba na kuuma muda wote, ngozi juu yake inaweza kuwa nyekundu, usaha unaweza kuingia mdomoni, na unaweza kuwa na homa. Tezi yenye maambukizi inahitaji kuonwa na daktari, na kwa kawaida inahitaji antibiotiki.

Unachoweza kufanya nyumbani

Ikiwa uvimbe ni mdogo na unakuja na kuondoka, hatua hizi husaidia, na mara chache huwezesha jiwe dogo kutoka: kunywa maji mengi siku nzima; kunyonya peremende chachu au kipande cha limau ili kuongeza mtiririko wa mate; kukanda tezi taratibu kuelekea mbele, kuelekea mdomoni; na kuweka kitu chenye joto juu ya uvimbe.

Mwone daktari uvimbe ukiendelea kurudi, usipopungua kati ya milo, au ukiambatana na usaha au homa.

Wakati inaweza kuwa jambo jingine

Uvimbe unaokuja na kuondoka pamoja na milo karibu kila mara humaanisha kuziba. Uvimbe katika tezi ya mate ulio pale muda wote, unaokua polepole na usiobadilika wakati wa kula ni tofauti. Uvimbe mwingi wa aina hiyo si saratani, lakini unahitaji kuchunguzwa ipasavyo na daktari bingwa, kwa kawaida kwa ultrasound na sampuli kwa sindano nyembamba.

Tafuta msaada mapema ikiwa uvimbe mbele ya sikio unaambatana na udhaifu wa uso. Nenda kwenye kitengo cha dharura uvimbe ukienea sehemu ya chini ya mdomo au shingoni na kufanya iwe vigumu kumeza au kupumua.

Unavyotambuliwa

Dr Kana huchunguza tezi kutoka ndani na nje ya mdomo na huangalia tundu la mrija. Kwa kawaida ultrasound ndiyo kipimo cha kwanza; huonyesha mawe mengi na hali ya tezi. Wakati mwingine kipimo cha CT hutumika kuonyesha ukubwa wa jiwe na mahali lilipo. Sialendoscopy yenyewe pia huonyesha hasa kilichopo ndani ya mrija.

Matibabu yanayobakiza tezi

Zamani, tezi ya chini ya taya iliyoendelea kuziba kwa kawaida iliondolewa kupitia mkato shingoni. Sialendoscopy inatoa njia nyingine. Kamera yenye upana wa takriban milimita moja huingizwa kwenye mrija kupitia tundu lake la asili mdomoni. Mawe madogo yanaweza kunaswa kwa kikapu kidogo sana na kuondolewa, na sehemu zilizobana zinaweza kupanuliwa. Mawe makubwa zaidi yanaweza kuhitaji pia mkato mdogo ndani ya mdomo.

Kwa kawaida hufanywa ukiwa umepewa nusu kaputi, ingawa baadhi ya wagonjwa wanaweza kutibiwa kwa ganzi ya sehemu tu, na wagonjwa wengi hurudi nyumbani siku hiyo hiyo. Mara nyingi tezi huvimba kwa siku moja au mbili baadaye.

Mwaka 2019 Dr Kana na Dr S Maharaj walichapisha tathmini ya wagonjwa 15 na tezi 17 waliotibiwa kwa sialendoscopy kati ya mwaka 2008 na 2018: 73.3% walitibiwa kwa mafanikio kwa kamera pekee, bila kuondoa tezi, na waandishi walihitimisha kwamba sialendoscopy inapaswa kuwa njia ya kwanza ya matibabu. Si kila tezi inaweza kubakizwa. Mawe makubwa sana, au tezi iliyoharibiwa na maambukizi ya miaka mingi, bado yanaweza kuhitaji kuondolewa, na Dr Kana atalijadili hili nawe.